In september '93 begonnen een dertigtal leerlingen uit de tweede en de derde graad voor de eerste maal de magie van het marionettentheater op onze school los te laten…

Als eerste theaterproductie kozen wij toen voor 'Slowfox', gebaseerd op het Middelnederlandse dierenepos 'Reinaert de Vos' en een poppenkastbewerking van Gerard Walschap.

In het schooljaar 1994-'95 volgde 'H'Dok', een poppendocumentaire en hommage aan striptekenaar Hergé. Daarna werd in 1996 'Frankenstein' gepresenteerd, gebaseerd op een toneelstuk van Hugo Matthysen. Vijftig leerlingen stapten toen reeds mee in het project.

In het schooljaar 1997-'98 werd gekozen voor het totaalspektakel 'Heksen' naar Roald Dahl en in 1999-2000 werd 'Pinocchio' van Carlo Collodi in de touwtjes gehangen. In beide projecten werkten toen zestig leerlingen mee.

Op dit ogenblik zit het schooltheater midden in de productie 'Maus'. Dit project is gebaseerd op het wereldbekende stripverhaal van Art Spiegelman. 'Maus' vertelt het waar gebeurde verhaal van Vladek Spiegelman die het concentratiekamp van Auschwitz overleefde.

In het begin van het jaar worden vrijwilligers geronseld om mee te werken aan de realisatie van een totaaltheater met marionetten. Het is mijn bedoeling iedereen in een grote 'theatermachine' te laten passen. Hierdoor leren zij samenwerken en als een team te functioneren. Alle facetten van de theaterwereld komen aan bod. Wij zoeken via een affichecampagne in de school poppenmakers, stemmen acteurs, muzikanten, zangers, tekenaars, fotografen en toneeltechniekers. In alle workshops is creativiteit en originaliteit de leuze.

Tijdens de eerste tien sessies ontwerpen de leerlingen hun marionetten. Zij boetseren en schilderen expressief de koppen, handen en voeten. Zij knutselen het poppengeraamte en naaien het bijpassend kostuum. Deze opdrachten zijn voor hen totaal nieuw. In het tweede trimester maken zij het ophangsysteem en wordt ergestart met bewegingstechniek: 'dode voorwerpen worden levend' en beweging wordt expressie. De poppenmakers worden vanaf nu poppenspelers…

Ondertussen starten ook de 'stemmen' en acteurs hun repetities. Via een tiental creatieve stemsessies wordt een theatertekst ingesproken in een geluidsstudio De cd met de totale stemuitvoering dient als basis voor de repetities van de poppenspelers tijdens de paasvakantie. Naargelang de inhoud van het stuk worden de opgenomen stemmen met de live-stemmen van acteurs en/of poppenspelers gecombineerd. Ook speciale geluidseffecten worden zowel vooraf opgenomen als live gebracht. Taal en stem blijven echter de belangrijkste expressieinstrumenten. In alle projecten wordt ook het gebruik van een vreemde taal verweven (cfr 'Maus' - duits, 'Pinocchio' - italiaans en frans, 'H'dok' - frans, engels, 'Frankenstein' - duits en frans…).

Reeds vrij vroeg in het schooljaar zoeken wij in de school een klassiek orkest bij elkaar. Meestal resulteert dit in een bezetting met twintigtal leerlingen. Alle partituren voor de live-begeleiding van het poppentheater worden herschreven in functie van de muzikale kwaliteiten van de leerlingen. Zowel beginners als gevorderden worden perfect ingepast in het geheel van het orkest. Naast de orkestrepetities worden ook zangrepetities gehouden voor de acteurs en poppenspelers. Voor de muzikale en dramaturgische knowhow in de stem- en orkestsessies krijg ik de hulp van twee collega's.

Een kleine ploeg leerlingen verzorgt de promotiecampagne. Afficheontwerp, foto- en videoreportage blijft zo veel mogelijk in handen van de leerlingen.

Ook de theatertechnieken licht, media en geluid worden tijdens de voorstellingen in handen gegeven van de leerlingen. Het poppentheater is een grote steigerconstructie met dubbele loopbruggen. Decorwissels worden tijdens de voorstellingen door de poppenspelers bediend.

De productie leidt tot 5 avondvoorstellingen voor het groot publiek en twee schoolvoorstellingen. Deze finales hebben plaats in het derde trimester.

De laatste jaren nemen wij deel aan 'De Kroon op het Werk', een podiumkunstenfestival voor en door scholieren.

Dit jaar wordt in de lessen Engels, Geschiedenis en Nederlands aandacht gegeven aan het stripverhaal 'Maus'. Het thema 'Rascisme' wordt er in de marge van ons nieuwste project uitvoerig belicht. Na zeven jaar voel ik dat ook niet expressieve vakken willen meestappen in ons pedagogisch totaalproject.

Met de kleine opbrengst van de ticketverkoop stappen wij elk jaar naar een 'echt' figurentheater.

Opmerkelijk is ook dat die leerlingen vrij jong zelf het cultureel centrum bezoeken. De culturele drempel wordt gevoelig verlaagd, hun culturele interesse wordt sterk gestimuleerd en sommigen zetten via die eerste theaterervaringen de stap naar het amateurtoneel in hun gemeente en/of het conservatorium.

Opvallend is ook dat de leerlingen tijdens het 'gewone' lessenrooster meer zin hebben om lessen te volgen. Hun motivatie voor het schoolpoppentheater slaat over op de rest van het schoolgebeuren. Dit soort projecten zet een school in beweging. Niet zelden merken wij dat zwakke leerlingen via het project weer graag naar school komen.

Oud-leerlingen blijken trouw het vast publiek voor de nieuwe producties. Jaar na jaar vinden zij via het poppentheater de weg naar hun vroegere school terug.

Wij zitten nue reeds in onze zesde totaalproject en iedere keer krijg ik het gevoel dat er 1000%-inzet moet zijn om een 100%-resultaat te bereiken. Gelukkig krijg ik de volle steun van directie en Wim (muziek) en Els (stem).

'Kijk ik kan lopen…' en 'Dit waren de mooiste maanden uit mijn secundair!'

'Naar school gaan heeft weer zin.'

'Het is een voorrecht om bij het poppentheater van onze school te horen'

'Heerlijk om een deel van deze theatermachine te mogen zijn!' en 'Je leerde ons toveren…'

'Later begin ik ook een theater…' en 'Mijn moeder zat in de zaal en weende…'

'Maus' is een creatief expressief totaalproject.

Leerlingen ontdekken de magische wereld van het figurentheater en spelen met poppen de gruwel van de holocaust.

"In 1993 bezocht ik een marionettentheater in Praag. Een kleine theatergroep presenteerde er de Tsjechische poppenopera 'Rusalka' van Dvorak. Ik begreep geen woord van het gebeuren maar ik was sprakeloos en twee volle uren gehypnotiseerd door de magie van het poppenspel. Vol bewondering voor dit klassieke medium ondernam ik voorzichtig de stappen om ook in onze school zo'n 'klein' theater op te starten. Van mijn directie kreeg ik 'carte blanche'."

Na vijf schoolprojecten met marionetten - Slowfox , een Reinaert de Vos-bewerking, de Hergé-documentaire 'H'Dok'', 'Frankenstein', 'Heksen' van Roald Dahl en 'Pinocchio' - werkte ik tijdens het voorbije schooljaar met veertig leerlingen uit de bovenbouw van het ASO aan een figurentheater.

Het project 'MAUS' is gebaseerd op het wereldvermaarde stripverhaal van Art Spiegelman, waarin een verbitterde vader zijn aangrijpende geschiedenis opbiecht aan zijn zoon.

Deze strip vertelt het waar gebeurde verhaal van Vladek en Anja Spiegelman die de concentratiekampen van Auschwitz en Birkenau overleefden.

Dit totaalproject is een vak-, klas- en richtingoverschrijdende activiteit.

Het was mijn bedoeling iedereen in een grote 'theatermachine' te laten passen. Hierdoor leerden zij samenwerken en als een team te functioneren. Alle facetten van de theaterwereld kwamen aan bod. Poppenspelers en poppenmakers, stemmen, acteurs, muzikanten, zangers en toneeltechniekers werkten mee in ons project.

Tijdens de eerste sessies ontwierpen de leerlingen hun levensgrote poppen. Zij boetseerden en schilderden expressief de koppen. De tekeningen van Art Spiegelman waren inspiratiebron voor de vormgeving. Zij knutselden het poppengeraamte en maakten de bijpassende kostuums. In het tweede trimester werd gestart met bewegingstechniek: dode voorwerpen werden levend en beweging werd expressie. Kleine 'rijstoeltjes' waarop de spelers zich voortbewogen versterkten de dynamiek. Vanaf dat moment begon de magie van het poppenspel…

Ondertussen startten ook de 'stemmen' en acteurs hun sessies. Het leerlingenorkest begeleidde de teksten met passend klesmer en Duitse cabaret- en soldatenmuziek. Ook de theatertechnieken licht en geluid werden in handen gegeven van de leerlingen.

Opvallend kwamen in het begin van het jaar leerlingen opdagen die nog geen enkele ervaring hadden met theater. Voornamelijk leerlingen uit de richting Menswetenschappen kozen ervoor mee te werken aan de realisatie van 'Maus'. Hun motivatie voor het schoolpoppentheater sloeg tijdens het project over op de rest van het schoolgebeuren.

Racisme en verdraagzaamheid zijn de centrale thema's in dit pedagogisch theaterproject. Charel Van West, een overlevende uit Auschwitz, confronteerde ons tijdens de repetities met zijn eigen getuigenis. Ook in de lessen Engels, Geschiedenis en Nederlands was er aandacht voor het stripverhaal 'Maus'. Meer dan duizend geëmotioneerde toeschouwers leefden mee met de getuigenis van 'Maus' en werden gegrepen door de magie van ons figurentheater. Vijfhonderd medeleerlingen waren getuige van een onvergetelijk en beklijvend schoolproject.

'MAUS' werd genomineerd voor 'De Kroon op het Werk' podiumkunstfestival door en voor scholieren en behaalde een tweede plaats op het 'Erkenningsfestival van de Kroon op het Werk in Antwerpen op 12 mei 2002.

Luc Descheemaeker, Leraar Plastische Opvoeding, Media en Cultuurwetenschappen